คดีปกครอง คือ ข้อพิพาทระหว่างประชาชนกับหน่วยงานรัฐหรือเจ้าหน้าที่รัฐ หรือระหว่างหน่วยงานรัฐด้วยกันเอง ซึ่งเกิดขึ้นจากการกระทำที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายของฝ่ายรัฐ เช่น ออกกฎ คำสั่ง หรือการกระทำอื่นใดโดยมิชอบ การละเลยต่อหน้าที่ หรือการกระทำละเมิด โดยมี ศาลปกครองเป็นผู้พิจารณาตัดสิน เพื่อคุ้มครองสิทธิของประชาชน และรักษาความชอบธรรมในการบริหารราชการแผ่นดิน.
ลักษณะของข้อพิพาทในคดีปกครอง
• การออกกฎ/คำสั่ง/การกระทำที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย: เช่น การปฏิเสธไม่ให้ใบอนุญาตก่อสร้างโดยมิชอบ หรือการออกคำสั่งลงโทษทางวินัยโดยไม่เป็นธรรม.
• การละเลยต่อหน้าที่/ปฏิบัติล่าช้า: หน่วยงานรัฐหรือเจ้าหน้าที่รัฐไม่ยอมปฏิบัติหน้าที่ที่กฎหมายกำหนด หรือปฏิบัติล่าช้าเกินสมควร.
• การกระทำละเมิด: หน่วยงานรัฐหรือเจ้าหน้าที่รัฐกระทำการละเมิดต่อประชาชน.
• ข้อพิพาทเกี่ยวกับสัญญาทางปกครอง: ข้อพิพาทที่เกิดจากสัญญาที่หน่วยงานรัฐทำกับเอกชน เช่น สัญญาจ้างก่อสร้าง.
• กรณีที่กฎหมายกำหนดให้อยู่ในอำนาจศาลปกครอง: เป็นคดีที่กฎหมายกำหนดให้ศาลปกครองเป็นผู้มีอำนาจพิจารณาโดยเฉพาะ.
วัตถุประสงค์ของคดีปกครอง
• คุ้มครองสิทธิของประชาชน: ปกป้องสิทธิของประชาชนจากการกระทำที่ไม่เป็นธรรมของหน่วยงานรัฐ.
• รักษาความชอบธรรม: สร้างความมั่นใจว่าหน่วยงานรัฐจะใช้อำนาจตามกฎหมายอย่างถูกต้อง เป็นธรรม และโปร่งใส.